| Istorija |
 |
 |
|
Povoljni prirodni uslovi za život ljudi učinili su da u Čelincu i njegovoj okolini život buja još od davnina, što potvrđuju i brojni arheološki nalazi.
Područje opštine Čelinac ima desetak ilirskih gradina, a jedna od najpoznatijih nalazi se na desetom kilometru od Banje Luke, neposredno iznad rijeke Vrbanje u blizini željezničkog mosta. Danas se vide ostaci zidina ovog razrušenog grada koji se zvao Zmajevac i koji je bio veoma jako utvrđenje te, kao takav, centralni vojni objekat u ovom regionu. U Branešcima prema Vršanima i Šarincima postoji poznata gradina uz koju je vjerovatno, postojala rimska topionica rudače iz Čečave. Takođe, u Babićima postoji gradina koja se i danas naziva Sač. Neposredno uz ovu gradinu ima izvor pored koga su, najvjerovatnije, bile nastambe. U blizini rijeke Šnjegotine koja se ulijeva u Ukrinu nalazi se gradina. Pretpostavlja se da je tu mogao biti lociran srednjovjekovni grad Glaž. Postoje i druge brojne gradine na čelinačkom regionu. Na području Lipovca, Popovca i Mehovaca bio je i nestao grad Tetunio. U srednjem vijeku iz manastira Stuplje i Liplje širio se jak religijski, kulturni i obrazovni uticaj. Upravo iz tog perioda postoje i prvi pisani tragovi o postojanju Čelinca, koji se tada zvao Pčelinac, vjerovatno zbog pitome doline u kojoj su se ljudi bavili pčelarstvom. Čelinac se kao naselje razvio u doba turske vladavine krajem 16. vijeka i to upravo onda kada je Banja Luka postala sjedište pašaluka. Prvo naselje turskog tipa bilo je na blagoj uzvisini iznad današnje željezničke stanice. Veće hrišćansko naselje u to doba bilo je na lokaciji današnje fabrike Čajavec pa dalje prema Jungama. Kasnije se razvilo još jedno naselje u Radovcima gdje su turci napravili barutanu i kovačnicu oružja. Barut se tada pravio samo u Čelincu i Fojnici. Današnje naselje se počelo intenzivnije naseljavati dolaskom Austro-Ugarske.Čelinačka industrija vuče korijene upravo od barutane koja je, kako svjedoče stari zapisi, u 18. i 19. vijeku proizvodila najglasovitiji barut u Bosni. Barut se u Čelincu proizvodio skoro 200 godina, sve do 1810. godine kada je Omer-paša Latas zatvorio barutanu o čemu u svom izveštaju svjedoči austrijski konzul u Travniku. Dolaskom Austro-Ugarske vlasti osnovna grana industrije postala je prerada drveta. Ovo razdoblje upamćeno je i po bezobzirnoj sječi šume, a za tu svrhu izgrađeno je dosta puteva, željeznička pruga kao i pilane na nekoliko lokaliteta. Značaj prerade drveta, kao grane industrije, u opštini Čelinac zadržao se i do danas.Nakon pada Austro-Ugarske i nova vlast je zadržala preradu drveta kao osnovnu granu industrije. Austro-Ugarska je 1900. osnovala i prvu školu u Jošavci. Godine 1923. otvorena je pošta. U Čelincu su otvoreni i opština, žandarmerijska stanica, sokolski dom i pravoslavna crkva, a za to vrijeme vezani su i počeci organizovanog kulturnog života. Drugi svjetski rat donio je i Čelincu stradanja kao i drugim krajevima gdje je živio srpski živalj. Poslije oslobođenja, nastao je mukotrpni period obnove. Izgradnja pruge Banja Luka-Doboj 1953. godine bila je od neprocjenjivog značaja. Tada počinje industrijalizacija i formiranje urbanog naselja. Skupština SR Bosne i Hercegovine proglasila je Čelinac za gradsko naselje 10. Aprila 1973. godine. U građanskom ratu (1991-1995) je poginuo 212 borac a 9 ih se vodi kao nestali.Poslijeratni period obilježen je čestim smjenama vlasti i teškoćama u tranziciji državnog kapitala u privatni. Korišćeni podaci iz knjige "Čelinac kroz vijekove" akademika Rajka Kuzmanovića. |